Człowiek żyje tak długo, jak długo trwa pamięć o nim.

WŁADYSŁAW PATRYCJUSZ ANTOSZ (1882-1966)

1. W 1898 r. wstąpił do zakonu  oo. Reformatów – zakonne imię Patrycjusz;
2. Do I wojny światowej pracował jako duszpasterz na terenie Rosji;
3. W czasie I wojny kapelan 2 pułku piechoty Legionów Polskich;
4. Wojenne przeżycia opisał we wspomnieniach „Z teki kapelana legionowego”;
5. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej;
6. W czasie II wojny światowej internowany na Węgrzech;
7. W latach 1951-1953 – kapelan szpitala.

STANISŁAW  BABIARZ (1900-1947)

1. W czasie I wojny światowej żołnierz 5 pułku piechoty Legionów Polskich;
2. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej;
3. Major Wojska Polskiego;
4. Od 1939 r. w konspiracji w ramach Służby Zwycięstwu Polski oraz Związku Walki Zbrojnej;
5. Uczestnik powstania warszawskiego - dowódca VIII Samodzielnego Rejonu Okęcie Armii Krajowej.

MICHAŁ TAJCHMAN   (1910-1944)

1. Oficer Wojska Polskiego II RP, major, pilot służby stałej;
2. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939 r.,
3. Po ewakuacji do Anglii służył jako instruktor w kilku jednostkach lotniczych, uczestniczył w wielu wyprawach bombowych nad kontynentem;
4. Cichociemny;
5. Odznaczony Virtuti Militari i czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

ANTONINA CHMIELECKA  (1888-1959)

1. W ukochanej rodzinnej wiosce przepracowała 45 lat, ucząc dzieci „pracy, uczciwości i poświęcenia”;
2. Stworzyła chór dla dziewcząt z Wysokiej;
3. W czasie I wojny światowej była jedyną w powiecie kobietą – nauczycielką i organistką;
4. W czasie II wojny światowej prowadziła tajne nauczanie młodzieży gimnazjalnej.

BRONISŁAW WYSZYŃSKI (1943-2002)

1. Nauczyciel matematyki w szkołach podstawowych w Białobrzegach,  Woli Dalszej i Rakszawie

oraz w II Liceum Ogólnokształcącym  w Łańcucie;

1. Wizytator Wydziału Oświaty w Łańcucie;
2. Dyrektor Szkoły Podstawowej w Wysokiej w latach 1976-1999;
3. Wyróżniony Złotym Krzyżem Zasługi za pracę dydaktyczno-wychowawczą.

MARIA TONIA (1961-2016)

1. Nauczycielka Szkoły Podstawowej w Wysokiej;
2. Przez 34 lata oddana pracy dydaktyczno-wychowawczej w kasach 1-3;
3. Zawsze uśmiechnięta i życzliwa;
4. Zapisała się w pamięci uczniów jako wyjątkowy nauczyciel i wychowawca.

Uzależnienie od internetu to poważny problem XXI wieku. Dzieci i młodzież nie wyobrażają sobie już dnia bez smartfona, tableta czy komputera.  Technika idzie do przodu, nie wyeliminujemy zatem urządzeń elektronicznych z naszego życia.  Jak mądrze z nich korzystać,  a jednocześnie nie zatracić się w wirtualnym świecie?

            14.10.2021 r. uczniowie klas 4-8 obejrzeli spektakl pt. "Zaplatani w sieci" Teatru Edukacji i Profilaktyki "Maska" z Krakowa. Spektakl poruszał bardzo aktualny w dzisiejszym świecie problem uzależnienia od Internetu i nośników informacji. Spektakl miał na celu uświadomienie młodzieży, że Internet i technologia to jedynie niewielki dodatek do naszego wspaniałego życia, a nie jak sądzi większość - jego stały element. Młodzież miała okazję na podstawie przeżyć głównego bohatera Michała przeanalizować własne zachowania związane z nadużywaniem komunikatorów oraz wyciągnąć wnioski, jak mądrze z nich korzystać, by nie zatracić się w wirtualnym świecie.   

Spektakl został sfinansowany przez Gminną Komisję ds. Rozwiązywania Problemów Aolkoholowych.

            Jak w ciekawy sposób nakłonić dzieci do uprawiania sportu, a także do sięgnięcia po owoce czy warzywa? Takiej misji podjęli się młodzi aktorzy szkolnego koła teatralnego "TADAM" prezentując dla klas I-III spektakl pt. "Szanuj zdrowie".

Inscenizacja wykonana było w humorystycznym, bajkowym stylu jednak niosła ze sobą bardzo ważne przesłanie o zdrowie dbamy bo jedno je mamy.  Nagrodą dla małych artystów były głośne brawa  i podziękowania widzów.

"Wybieram bezpieczny sposób na życie"

            14.10.2021 r.  został rozstrzygnięty szkolny konkurs fotograficzny dla uczniów klas I-VIII w dwóch kategoriach: I kategoria – Zdrowie na talerzu, II kategoria – Mówię NIE- paleniu, piciu, dopalaczom, przemocy

            Zadaniem uczestników konkursu było wykonanie zdjęcia przygotowanego przez siebie dania, przekąski lub deseru z wykorzystaniem warzyw lub owoców wraz z przepisem

oraz zdjęcia przedstawiającego negatywne skutki uzależnienia człowieka od substancji psychoaktywnych (w aspekcie zdrowotnym, społecznym).

Autorzy najlepszych prac zostali nagrodzeni podczas apelu podsumowującego szkolny tydzień profilaktyczny.

Kategoria I

I miejsce - Magdalena Fryń, kl. II

II miejsce - Nina Frańczak, kl. III a

III miejsce - Zuzanna Bawłowicz, kl. III a

Kategoria II

I miejsce - Kaja Szpunar, kl. VIII a

II miejsce - Kamil Sobek, kl. VI

III miejsce - Bartłomiej Rejman, kl. VIII a

13.10.2021 r. uczniowie klas V-VIII wzięli udział  w prelekcji, której tematem przewodnim była przemoc,  agresja i cyberprzemoc.

Przemoc, agresja i różnice między tymi pojęciami, to motyw przewodni spotkania policjantów z uczniami . Policyjna prelekcja stała się okazją do poruszenia wielu tematów dotyczących zarówno szeroko rozumianego bezpieczeństwa jak i odpowiedzialności uczniów. Szczególną uwagę mundurowi poświęcili tematyce sposobów i metod przeciwdziałania przemocy i agresji wśród młodych ludzi. Podczas zajęć poruszana była także tematyka cyberprzemocy, bezpieczeństwa w sieci oraz odpowiedzialności karnej nieletnich. 

Podczas trwającego tygodnia profilaktyki nie mogło zabraknąć tematu związanego ze zdrowym odżywianiem. W pierwszej części spotkania z Panią dietetyk W. Witek wzięli udział uczniowie klas I – III, druga część była prowadzona dla uczniów klas IV - VIII. Wydawałoby się, że temat zdrowego odżywiania jest wszystkim znany i uczniowie doskonale wiedzą na czym polega zdrowy styl życia, ale czy wykorzystują tą wiedzę w praktyce? Dlatego takie spotkania mające na celu przypominanie, utrwalanie, a przede wszystkim zachęcenie do wdrażania w codziennym życiu zdrowych nawyków żywieniowych są bardzo cenną lekcją. Teraz nie pozostało nic innego, jak zdobytą wiedzę wdrażać w życie! 

12.10.2021 r. uczniowie klas I-IV uczestniczyli w spotkaniu z przedstawicielem Komendy Powiatowej Policji w Łańcucie.

Jak bezpiecznie przechodzić przez ulicę i zachowywać się na drodze? Jakich niebezpiecznych zachowań w ruchu pieszych unikać? Kto to jest osoba nieznajoma i jak reagować na zaczepki z jej strony? Jak bezpiecznie korzystać z internetu? Na te i wiele innych pytań odpowiedział uczniom p. Mirosław Brud.

            W klasach IV  prelekcja dotyczyła tematu  przemocy i agresji z jaką mogą spotkać się uczniowie a także omówiono bezpieczeństwo w internecie. W obecnych czasach zagrożenia dla młodych osób wynikające z tzw. cyberprzemocy stają się obecnie dużym problemem wychowawczo -społecznym. Omówiona została problematyka zagrożeń w sieci. Korzystanie ze smartfonów, różnego rodzaju komunikatorów społecznych, sieci internetowej powinno odbywać się tylko z pełną świadomością zagrożeń jakie się z tym wiążą. Mamy ogromną nadzieję, że przekazana wiedza pomoże dzieciakom być bezpiecznymi zarówno w świecie rzeczywistym jak i wirtualnym.

            W poniedziałek 11.10.2021 r. uczniowie klasy 6 i 7 wzięli udział w warsztatach pt. "Żyję zdrowo - nałogom mówię NIE!" Zajęcia dotyczyły używek oraz prezentowały postawy asertywne.

Natomiast uczniowie klasy 8 a i 8 b wysłuchali pięknego świadectwa osoby, która wyszła z nałogu alkoholowego.

W piątek 8.10.2021 r. uczniowie klasy II uczestniczyli w warsztatach na temat: „Mówimy STOP dokuczaniu" prowadzonych przez pracowników Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Łańcucie p. Kornelię Ożóg i p. Bernadettę Szal.

Koncert profilaktyczny

Uczniowie klas V-VIII mieli okazję wysłuchać koncertu zespołu „Wyrwani z niewoli”, którego liderami są Jacek Zajkowski pseudonim „Heres” i Piotr Zalewski.

W czasie koncertu wykonawca mówił o wartościach, które powinny być ważne dla każdego młodego człowieka.  Wyjątkowość koncertu polegała na tym, że oprócz muzyki hip-hop, uczniowie usłyszeli również „świadectwo” członka zespołu, czyli tego, co przeżył będąc nastolatkiem. Pan Jacek z niezwykłą otwartością opowiadał o tym, jak łatwo zejść na złą drogę i ulec nałogom. Jednocześnie, w sposób bardzo czytelny i bezpośredni uświadamiał, jak wyrwać się z uzależnień i stać się dobrym, wartościowym człowiekiem. Lider zespołu poruszył również temat hejtu, budowania relacji oraz szacunku do samego siebie. W czasie spotkania nie zabrakło tańca, muzyki, śmiechu i dobrej zabawy. Forma koncertu oraz postawa lidera grupy i głoszone przez niego treści dają przykład, a nie wykład – a to jest najlepszy sposób, aby dotrzeć do młodych ludzi. Cieszymy się, że mogliśmy gościć grupę Wyrwani z niewoli, jednocześnie mamy nadzieję i wierzymy, że uczestnicy koncertu wyciągnęli wiele pozytywnych wniosków dla siebie. Serdecznie dziękujemy Gminnej Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych za sfinansowanie koncertu.

W czwartek 7.10.2021 r. uczniowie kl. I-VIII spotkali się z przedstawicielami Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Łańcucie. Pogadanka "Kręci mnie bezpieczeństwo przez cały rok szkolny" bardzo zainteresowała słuchaczy, którzy z dużym zaangażowaniem uczestniczyli w rozmowie dotyczącej zachowania się m.in. w czasie pożaru. Panowie Strażacy omówili jakie niebezpieczeństwo wiąże się z nieprawidłowym użytkowaniem wszelkich piecyków gazowych, przestrzegali przed zatruciem tlenkiem węgla. Dużym zainteresowaniem cieszył się też krótki kurs pierwszej pomocy.  Uczniowie z zaangażowaniem ćwiczyli masaż serca.

W dniach 7.10-14.10. 2021 r. w naszej szkole trwa Szkolny Tydzień Profilaktyki pod hasłem "Wybieram bezpieczny sposób na życie". Poruszane są tematy dotyczą  przede wszystkim współczesnych problemów, z którymi boryka się młodzież, m.in. spożywania środków odurzających, cyberprzestępczości, wzajemnego hejtu, jak również tematyka dotycząca bezpieczeństwa dzieci i młodzieży oraz zasad zdrowego stylu życia.

„Człowiek kochający książki jest bogatszy od innych.”

R.W.Emerson

            Dzięki finansowemu wsparciu, które nasza biblioteka otrzymała na uzupełnienie kanonu lektur, księgozbiór biblioteki szkolnej został wzbogacony o nowe pozycje książkowe.

Wśród zakupionych nowości znajdują się lektury dla klas I-III, oraz IV-VIII. Dzięki temu kanon lektur został aktualizowany o nowe tytuły: Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek, Mania dziewczyna inna niż wszystkie,  Morderstwo w Orient Expressie, Skrzynia władcy piorunów, Kapelusz za sto tysięcy, a książki zniszczone częściowo zastąpiono nowymi. 

Doposażenie biblioteki w piękne publikacje, z pewnością ułatwi realizację celów w zakresie edukacji czytelniczej określonych w podstawie programowej. Zachęcamy do lektury nowych książek.

Szkoła Podstawowa w Wysokiej otrzymała wsparcie finansowe w ramach programu Narodowego Rozwoju Czytelnictwa na zakup nowości czytelniczych do biblioteki szkolnej. Zapraszamy całą społeczność szkolną do plebiscytu, który odbędzie się w dniach 07.10.2021 do 15.10.2021. W tych dniach przy wejściu do szkoły będzie umieszczona skrzynka, do której możecie Państwo wrzucać karteczki z tytułami książek- nowościami wydawniczymi, które chcielibyście, aby zostały zakupione w ramach programu. Za wszystkie propozycje dziękujemy. Bożena Michna - bibliotekarz

Uczennice klasy 3a – Zuzanna Bawłowicz i Dominika Janeczek zdobyły wyróżnienia w XIII Wojewódzkim Konkursie Plastyczno – Teatralnym. 29.09.2021r. wzięły udział w Paradzie i Finale konkursu „Kukły” 2021
w Krasnem, nad którym patronat sprawował Starosta Powiatu Rzeszowskiego oraz Wójt Gminy Krasne. Wyróżnionym uczennicom gratulujemy! 

Ślubujemy! – uroczyste Pasowanie na Ucznia

23 września 2021r. uczniowie klas pierwszych naszej szkoły złożyli uroczyste ślubowanie.

„Ślubuję być dobrym uczniem, dbać o dobre imię szkoły, uczyć się pilnie i być dobrym kolegą. Swym zachowaniem i nauką będę sprawiać radość rodzicom i nauczycielom” – ślubowało 29 uczniów.

Uroczystość ślubowania odbyła się w sali gimnastycznej szkoły. Pierwszoklasiści                            i zaproszeni goście – pani dyrektor i rodzice zostali powitani przez czwartoklasistów, którzy wkroczyli już w kolejny etap edukacji. W imieniu starszych kolegów zapewniali, że będą służyć radą i pomocą dzieciom, które po raz pierwszy wkroczyły w ich szeregi.

W dalszej kolejności przed pocztem sztandarowym nastąpiło długo oczekiwane ślubowanie                                         i pasowanie na ucznia klasy pierwszej, którego dokonała pani dyrektor szkoły.

Każdy pierwszak otrzymał upominki ufundowane przez rodziców klas I. Poza tym każdemu został wręczony dyplom Pasowania na Ucznia. Na zakończenie zostało wykonane klasowe zdjęcie, które z pewnością będzie dla naszych nowicjuszy miłą pamiątką.

Wszystkim pierwszakom gratulujemy i życzymy wielu sukcesów w nauce.

Zapraszamy wszystkich uczniów szkoły do wzięcia udziału w szkolnym konkursie fotograficznym "Wybierz bezpieczny sposób na życie" organizowanego w ramach Tygodnia Profilaktyki, który odbędzie się od 7 do 14 października w naszej szkole.

Regulamin szkolnego konkursu fotograficznego

I. Hasło konkursu:

Klasy I-III "Zdrowie na talerzu"

Klasy IV-VIII " Mówię NIE- paleniu, piciu, dopalaczom, przemocy"

II. Uczestnicy konkursu:

1.  kategoria I: uczniowie klas I-III

2.  kategoria II: uczniowie klas IV-VIII

III. Cele konkursu:

1. pogłębienie wiedzy o uzależnieniach i substancjach psychoaktywnych (alkohol, nikotyna, narkotyki, dopalacze);

2. propagowanie bezpiecznego i zdrowego stylu życia będącego alternatywą dla tematu przewodniego,

3. przedstawienie negatywnych skutków uzależnienia od substancji psychoaktywnych (w aspekcie zdrowotnym, społecznym);

4. popularyzowanie wiedzy o zdrowej żywności oraz zasadach zdrowego odżywiania;

5. zachęcenie dzieci  do czynnego zainteresowania się tematyką zdrowego odżywiania;

6. rozwijanie samodzielności i kreatywności uczniów;

7. rozwijanie i promowanie uzdolnień uczniów;

8. motywowanie uczniów do rozwijania pasji;

IV. Przedmiot konkursu:

1. Do konkursu można zgłaszać zdjęcia kolorowe lub czarno–białe, format zdjęć: dowolny

2. Każde zdjęcie powinno być opatrzone tytułem/ hasłem,

3. KATEGORIA I:

Zadaniem uczestników konkursu jest wykonanie zdjęcia przygotowanego przez siebie dania, przekąski lub deseru z wykorzystaniem warzyw lub owoców wraz z przepisem

KATEGORIA II: Temat oraz tytuł/ hasło zdjęcia powinny nawiązywać do przedstawienia negatywnych skutków uzależnienia człowieka od substancji psychoaktywnych (w aspekcie zdrowotnym, społecznym). Prace mogą przedstawiać artystyczne wizje autorów z zachowaniem szacunku dla tematyki Konkursu. Prace powinny zwracać uwagę na dbanie o zdrowie swoje i najbliższych, propagować zdrowy styl życia wolny od uzależnień.

4. Każdy uczestnik może dostarczyć 1 zdjęcie lub kolaż składający się maksymalnie z 3 ujęć. Praca powinna być wykonana samodzielnie przez pojedynczego autora.

4. Zdjęcia mogą być przez autora poddane obróbce komputerowej.

2. Konkursu trwa od 27 września do 11 października do 2021 roku

Prace konkursowe należy składać do pedagoga szkolnego lub wychowawców

V.  Ocena prac:

Prace konkursowe będą oceniane wg następujących kryteriów:

1) zgodność fotografii z tematem konkursu;

2) wartość merytoryczna, jasność przekazu;

3) jakość fotografii oraz estetyka wykonania;

4) wartość artystyczna, pomysłowość oraz oryginalność wykonania fotografii.

VI. Zasady nagradzania:

1) przewiduje się wyłonienie 3 laureatów konkursu, w każdej kategorii;

2) za zajęcie I, II i III miejsca laureaci konkursu otrzymają dyplomy oraz nagrody rzeczowe;

3) wręczenie nagród dla laureatów konkursu nastąpi w dniu 14 października 2021 r.

DZIECIĘCY UNIWERSYTET TECHNICZNY

ZAPRASZA

            Od marca 2018 roku wszystkie działania Politechniki Dziecięcej prowadzone przez Fundację Wspierania Edukacji przy Stowarzyszeniu Dolina Lotnicza odbywają się pod nazwą Dziecięcy Uniwersytet Techniczny, w skrócie DUT.

            Zajęcia Dziecięcego Uniwersytetu Technicznego przeznaczone są dla uczniów szkół podstawowych w wieku 7 – 12 lat. Prowadzący wykłady, ćwiczenia i zajęcia laboratoryjne przygotowują je w taki sposób, aby każde dziecko jak najwięcej zrozumiało i zapamiętało. Naszym priorytetem jest, aby dzieci podczas zajęć nie nudziły się, ale przez zabawę i przystępną dla nich formę przekazywania informacji zdobywały wiedzę. Mamy nadzieję, że uczestnictwo

15 września uczniowie klasy IVa i IVb wraz z opiekunami p. M. Surmacz – Sieńka, M. Bieniasz, E. Ziemiańską, B. Cieszyńską udali się na wyczekiwaną wycieczkę do Krakowa. Zwiedzanie rozpoczęliśmy od Wawelu. Zwiedziliśmy Katedrę i Dzwon Zygmunta. Szczególnym wydarzeniem dla dzieci było zejście do podziemia zamku i podziwianie Smoczej Jamy. Następnie udaliśmy się na Rynek Główny pod pomnik Adama Mickiewicza. Tuż obok zwiedzaliśmy Sukiennice oraz Kościół Mariacki. W czasie wolnym uczniowie  mogły kupić sobie pamiątki oraz oglądać ulicznych artystów. Kolejnym etapem była wizyta w Żywym Muzeum Obwarzanka.  Podczas spotkania z Mistrzem Kuchni uczniowie poznali różne sekrety związane z historią  i wypiekiem krakowskich obwarzanków.  W czasie warsztatów praktycznych uczniowie poznali m. in. przepis i unikatowy proces produkcji, a co najważniejsze spróbowali swoich sił i sami stworzyli własnego obwarzanka z samodzielnie dobraną dla siebie posypką. Pachnące, świeżutkie i cieplutkie obwarzanka zabraliśmy ze sobą. Na zakończenie każdy z  uczestników otrzymał za swoją pracę Dyplom Czeladnika Obwarzankowego! Po wspólnym posiłku wszyscy udaliśmy się do autokaru, którym szczęśliwie wróciliśmy do domu.
Wycieczka – chociaż jednodniowa – dała nam wiele radości i pewien zastrzyk wiedzy. Wyjazd ten okazał się nie tylko wyprawą krajoznawczą, ale też piękną lekcją historii Polski. Nauka w takiej formie pozwoliła nam w łatwiejszy i ciekawszy sposób przyswoić sobie wiele informacji z historii. Przekonaliśmy się, że odpoczywając i bawiąc się, możemy także wzbogacać naszą wiedzę.

15 września 2021 roku uczniowie klasy 3a i 3 b wybrali się do Strasznika do Husowa na ognisko integracyjne, które przygotowały im Panie wychowawczynie: B. Rzezicka, M. Styś wraz z Paniami: B. Kubiś i A. Marszał. Wyjątkowy nastrój sprzyjał opowieścią o swoich zainteresowaniach i pasjach. Uczniowie grali w piłkę, a także smażyli kiełbaskę nad ogniskiem. Wyjazd ten był doskonałą lekcją przyrody, gdzie poruszając się szlakiem ścieżki edukacyjnej uczniowie mogli podziwiać piękno fauny i flory „Strasznika”, poznali warstwy lasu oraz historię tego miejsca.

Spotkanie upłynęło w miłej i ciepłej atmosferze, nie było czasu na nudzenie się, wszystkim dopisywał bardzo dobry humor a w drodze powrotnej mieliśmy okazję do zaprezentowania swoich umiejętności wokalnych. Dotlenienie i pełni wrażeń wróciliśmy do szkoły.

Szanowni Państwo Dyrektorzy

W związku z rozpoczęciem nowego roku szkolnego 2021/2022, chcemy kontynuować pomoc dzieciom i młodzieży przeżywającym kłopoty i trudności, spowodowane m.in. skutkami izolacji rówieśniczej podczas

epidemii COVID-19 oraz zapewnić im adekwatne wsparcie psychologiczne.

Od 6 września działa całodobowa, bezpłatna, ogólnopolska infolinia dla dzieci i młodzieży oraz ich opiekunów. Pod numerem telefonu 800 800 605 dzieci i młodzież, ale także rodzice, nauczyciele i pedagodzy

będą mogli uzyskać profesjonalną pomoc doświadczonych psychologów, pedagogów i prawników.

Aby skorzystać z pomocy wystarczy zadzwonić na infolinię, gdzie profesjonalni konsultanci odpowiedzą na wszystkie pytania, doradzą, co można zrobić w danej sytuacji. Rozmówcy nie muszą się przedstawiać, mają zapewnioną dyskrecję i anonimowość.

Zachęcamy także do skorzystania z kontaktu mailowego pomagamy@1815.pl

W załączeniu przekazujemy plakat i zachęcamy do upowszechnienia informacji w szkołach i placówkach.

Z wyrazami szacunku

Departament Wychowania i Edukacji Włączającej

Ministerstwo Edukacji i Nauki

Podczas tegorocznej, dziesiątej odsłony Narodowego Czytania Para Prezydencka zaproponowała „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej.

Nasza szkoła  również, jako propagatorzy mowy polskiej w poniedziałek 6 września 2021 r. włączyła się w tę akcję. Wzięli w niej udział uczniowie klasy szóstej, siódmej oraz  klasy ósme.

Akcję Narodowego Czytania zapoczątkował w 2012 roku prezydent Rzeczpospolitej Polski.  Pragnął,  by literatura narodowa nie była tylko przedmiotem nauczania szkolnego, ale stała się obecna w życiu społecznym.  ​​​​​​​